De toekomst van de industrie ligt in grote keuzes en groene bouwstenen

In een tijd waarin de industrie onder druk staat, blikt Jurgen Hoekstra, Vice President bij BASF, terug op decennia van verandering in de chemie en kijkt vooruit naar de uitdagingen die voor ons liggen. Met ervaring in onder meer Nederland, Duitsland en Hongkong is hij goed geplaatst om de verschuivingen in marktvraag, energieprijzen, strategisch industriebeleid en verduurzamingsinitiatieven te duiden.

Hoekstra ziet donkere wolken boven de industrie hangen, maar noemt het tegelijkertijd "de spannendste tijd om in de chemie te werken." Hij spreekt over het uitsterven van industriële dinosauriërs, de impact van verschuivende mondiale verhoudingen, en de noodzaak voor bedrijven en overheden om strategische keuzes te maken. Ook binnen BASF tekent zich een nieuwe realiteit af: duurzame projecten botsen op hoge kosten en tegenvallende marktomstandigheden. Toch worden juist nu essentiële stappen gezet, onder meer in elektrificatie en circulaire chemie.

De verschuiving naar Azië en de kwetsbaarheid van toeleveringsketens

De veranderende positie van Europa binnen de mondiale chemie is volgens Hoekstra geen verrassing. "Op dit moment is 40% van de wereldwijde chemieproductie in China. En dat groeit, omdat de vraag daar is." In Europa daalt die vraag, terwijl veel fabrieken verouderd zijn en moeilijk kunnen concurreren op prijs en schaal.

BASF vergelijkt haar fabrieken via zogenoemde kostencurves, waarbij de goedkoopste fabrieken het meest resistent zijn tegen prijsdalingen. "De dure fabrieken vallen als eerste af," stelt Hoekstra. Dit verklaart waarom sluitingen plaatsvinden, ook in fabrieken waar hij zelf verantwoordelijk voor is, zoals in Antwerpen en Ludwigshaven.

Hij wijst ook op het grotere risico: de afnemende strategische onafhankelijkheid van Europa. "China wordt te machtig in een aantal van die supply chains. Dat is op de lange termijn waarschijnlijk ongezond." Die kwetsbaarheid is reden om goed na te denken over welke industriële capaciteiten je in Europa wilt behouden of terughalen.

Industriebeleid op Europees niveau en visionaire keuzes

Volgens Hoekstra is er jarenlang geen serieus industriebeleid gevoerd in Europa. "Er is geen structureel beleid. Het zijn allemaal hap-snap dingen geweest." De Antwerp Declaration, waarbij CEO's en Europese commissieleden opriepen tot concreet beleid, ziet hij als positief signaal. Maar: “Ze hebben beloofd minder regels, maar ik heb nog niks gezien wat is afgevallen."

Om echt stappen te zetten, pleit hij voor Europese samenwerking. Niet elke fabriek hoeft in Nederland te staan. "Je moet bereid zijn over je eigen schaduw heen te stappen." Belangrijk is om strategische keuzes te maken: welke sectoren verdienen steun, welke laten we los?

Als voorbeeld noemt Hoekstra waterstof. "Ik wil een stuk van die waterstof in Nederland maken vanwege strategische onafhankelijkheid, maar ammonia en waterstof produceren kan je veel goedkoper elders doen." Uiteindelijk komt het neer op visie: “Wat willen we wél, wat willen we níet?”

Verduurzaming begint bij tien cruciale bouwstenen

Bij BASF ligt de focus op impact. Van de 30.000 producten die het bedrijf maakt, zijn er tien bouwstenen die aan de basis liggen. "Als je die groen maakt, heb je in één klap 80% van je CO₂-probleem opgelost."

Methanol is daarvan momenteel het verst in verduurzaming. Klanten kunnen al kiezen voor producten gebaseerd op groene methanol. Toch blijft het aandeel nog klein: “Het is eerder bij 1% dan bij 10%.” Elektrificatie van de cracker — de installatie waarin de bouwstenen worden geproduceerd — is een belangrijke technische stap die nu haalbaar blijkt. Volgens Hoekstra is de technologie geen barrière meer. "Het kan nu. Het is nog klein, maar het kan."

Chemische recycling is een ander voorbeeld. Samen met Inditex bouwt BASF een proeffabriek in China om plastic textielafval om te zetten in nieuwe grondstoffen. “Ziet eruit als een normale Zara-jas, voor een normale prijs," zegt Hoekstra, met merkbare trots.

Toch zijn de uitdagingen groot. Oplopende kosten maken businesscases kwetsbaar en afgenomen winstgevendheid zorgt ervoor dat CEO's voorzichtiger worden met investeringen. Veel plannen staan op pauze. Om BASF in de Benelux een "dikke zeven" voor verduurzaming te geven, moeten eerst de netwerkaansluitingen rondkomen voor elektrificatie. Een acht volgt als klanten duidelijk kiezen voor producten op basis van bio of circulair geproduceerde grondstoffen.

De gesprekken met Jurgen Hoekstra tonen een industrie in transitie. Strategische keuzes, kostenbewuste innovatie en een Europees raamwerk zijn volgens hem essentieel om vooruit te kunnen blijven gaan — met of zonder storm op zee.